YENİ HABERLEŞME VE ULAŞIM TEKNİKLERİNİN OSMANLI TOPLUMUNU ETKİLEYİŞİ – Bölüm3

Orhan Koloğlu / Tarihçi-Yazar

Reklam alanı

Ondokuzuncu yüzyılda etkisi hissedilen diğer bir teknik de iletişim alanında devrim yapan telgraftır.

Avrupa‘da ilk telgrafın işlemeye başlamasından on yıl sonra, 1855’de Osmanlı Devleti kendi telgraf ağını kurmağa başladı. On yıl sonra, ülkede, birkaç yüz kilometre demiryolu, 13.750 kilometre yol

(Her mevsimde kullanılır olmasa da araba nakliyatına elverişli) ve 28 bin kilometre telgraf hattı bulunuyordu. Demiryolu ve her mevsimde kullanılabilir yolların yavaş yavaş artmasına karşılık telgraf

hattındaki hızlı artışı İlber Ortaylı “Tanzimat’ın merkezi idare kurma çabasının bir sonucu olarak açıklayan Ortaylı, yollar, demiryolları ve deniz taşıma ağının birbirini mantıki tamamlar nitelik

taşımadığını, bu sebeple ülkenin çeşitli merkezleri arasında kolay ve ucuz bir ulaşım ağı gerçekleştirilemediğini, bu durumda telgraf ağının merkezi idarenin vazgeçilemez teknik bir aracı haline geldiğini özellikle vurgulamaktadır.

1908 yılı rakamlarına bakarsak en uzun hattın telgraf olduğunu görürüz. Demiryolları sadece 5700, yollar 20-25.000 kilometre iken telgraf hattı 50.000 kilometreye ulaşmıştı. Telgraf hattının bu hızlı gelişmesi hızlı haber toplama ihtiyacının artması kadar, demiryolu ve yoldan daha çabuk ve ucuza mal olmasından ileri gelmektedir. Örneğin 1800 kilometrelik Şam-Medine demiryolunun inşası 8 yılda tamamlanmışken, 1700 kilometrelik İstanbul-Kerkük telgraf hattı en fazla 1.5 yılda çekilmiştir. Bu suretle başkent İstanbul, Rumeli’nin (Arnavutluk ve Bosna), Anadolu‘nun (Erzurum) ve Arabistan’ın (Basra, San’a) sınır şehirlerine bağlanmış oluyordu. Başkentten deniz ile ayrılmış olan Trablusgarb- Bingazi-Fizan kendi içinde telgraf ağıyla birleştirilmiş, ayrıca telsiz telgrafla Derne’den Anadolu‘ya bağı sağlanmıştı.

Telgraf sisteminin hızını bazı örneklerle açıklayabiliriz. 17. yüzyılda Evliya Çelebi Şam’dan İstanbul’a at sırtında hiç uyumadan 10 günde ulaşmıştır. Kendisi başka örnekler de veriyor: Akka- İstanbul 12, Van-